De wondere wereld van Whisk{e}y Tekst

Whisky is de populairste, meest gedronken spirit ter wereld. Hier volgt een beknopte inleiding in de wondere wereld van whisky, afsluitend met de 3 klassieke whiskycocktails die iedere bartender moet kennen.

Whisky 
Whisky is een gedistilleerde, sterke drank gemaakt van graan, gist en water. Whisky wordt overal ter wereld gestookt en mag zo heten als het minimaal 3 jaar op eikenhouten vaten heeft gerijpt na distillatie.

Het ontstaan 
In begin veertiende eeuw verscheen het Red Book of Ossory, een schrijfsel van de bisschop Ledred over het distilleren van granen in Ierland. De bisschop wordt hierdoor beschouwd als de godfather van de whisky. De Ieren -en niet de Schotten! - zijn dus de uitvinders van de godendrank.

De Populairste stijlen

Schotse Whisky
Schotse whisky is eigenlijk geen stijl, wel een indicatie van afkomst. Schotse whisky’s zijn de meest gerespecteerde en bekende whisky’s ter wereld. Schotse whisky is onmiskenbaar de referentie voor kwaliteitswhisky, voor zowel de prestigieuze Single Malt Whisky’s als de meer mainstream blended whisky’s.

Blended Whisky
90 -95% van alle whisky in de wereld is blended whisky. Blended whisky is een mix van gerijpte, krachtige malt whisky’s van gemoute gerst, en gerijpte, lichtere grain whisky’s van andere granen. Bekende merken zijn Johnnie Walker, Dewar’s en Chivas Regal.

Blended Malt Whisky
Een vrij jonge niche binnen Schotse whisky zijn de blended malt-whisky’s. Dit zijn whisky’s bestaande uit een blend van enkel Single Malt-whisky’s, vaak van gerenommeerde distilleerderijen. Deze merken hebben een sterke bartender-focus, de twee leidende merken zijn Monkey Shoulder en The Naked Grouse.

Single Malt 
Single malt-whisky wordt over het algemeen gezien als het meest nobele in het koninkrijk der whisky. Grappig genoeg is dit iets van de laatste, zeg, vijftig jaar. Single Malt-whisky wordt geproduceerd van enkel gemoute gerst. Het wordt gedistilleerd in pot stills (koperen ketels) en is afkomstig van één enkele distilleerderij. Single Malt whisky’s komen in alle geuren en kleuren, maar wanneer je van een zachtere, knappe whisky houdt zijn merken als The Macallan, The Glenlivet, The Balvenie of Glenmorangie een schot in de roos.

Peat of niet? 
Een peated whisky is een whisky met een karakter van rook en turf. Als in het productieproces de vochtige, gemoute gerst wordt gedroogd boven turfvuur krijg je deze smaken. Mensen smullen ervan, of vinden het smaken naar asbak. Komt veel voor bij Schotse whisky, het is zelfs de signatuur van single malts van het Schotse eiland Islay.
Fans van geturfde whisky grijpen graag naar een fles Laphroaig, Ardbeg of Lagavullin.

Single grain Whisky
Als single malt-whisky, maar dan gemaakt van 1 graansoort – anders dan mout. Meestal maïs.

Amerikaanse Whiskey
De meest gedronken Amerikaanse whisky’s zijn Bourbon whiskey en Tennessee whiskey. Doordat deze spirits van minimaal 51% maïs worden gestookt (aangevuld met rogge, tarwe en gerst) en rijpen in de fikkende zon van Kentucky en Tennessee, zijn ze overwegend zoet, vol en zacht van karakter. De referentie voor Tennessee whisky is natuurlijk Jack Daniel’s, populaire premium bourbons zijn Maker’s Mark, Woordford Reserve en Bulleit. Iets stoerder worden de rye whisky’s, dit zijn stevige whisky’s gemaakt met 51 tot 95% rogge

Irish Whiskey
Irish whiskey kennen we vooral als blended whisky, de benchmark is Jameson. Sinds afgelopen decennium zijn er tientallen nieuwe Irish whiskey’s op de markt verschenen, vaak met innovatieve, nieuwe productiemethoden en rijpingstechnieken. Kenmerkend voor Irish whiskey in het algemeen is zijn zachte en lichte karakter (vaak door drie distillatieronden) en het ontbreken van turf in de smaak. Probeer vooral de vernieuwende Ierse whiskey’s uit de stallen van Teeling, The Busker of Waterford voor nieuwe inzichten.

Japanse Whisky
Japanse whisky is geëvolueerd tot een geheel eigen whiskysoort met een compleet eigen karakter, bekend om zijn elegantie en finesse. Wat een eeuw geleden begon als imitatie van de Schotten, heeft zich tot in perfectie doorontwikkeld en is de meester de laatste decennia voorbijgestreefd. Goede Japanse whisky’s vind je in alle stijlen, van Single Malt (Yamazaki, Nikka Yoichi, Chichibu) tot blended (Nikka, Hibiki, Suntory Toki) en single grain whisky’s (Nikka, Suntory The Chita).

Nederland
Overal in Nederland wordt whisky gemaakt. Van Friesland tot Amsterdam, van Twente tot Brabant. Probeer vooral de ambachtelijke single malt- en roggewhisky’s van Millstone uit Baarle-Nassau of de vernieuwende whisky’s van The Stillery uit Amsterdam.

Whisky of Whiskey?
Schotse whisky schrijf je met -y, Ierse whiskey en Amerikaanse whiskey schrijf je met -ey. Alle andere whiskylanden, van Japan tot Nederland, van India tot Canada, schrijven whisky naar Schots voorbeeld als ‘whisky’ met een -y. Er is trouwens geen officiële, internationale regelgeving die bepaald hoe whisky geschreven moet worden.

Leeftijd
Leeftijd zegt in principe niets over smaak, net als kleur of afkomst. Een whisky moet wel een x aantal jaar rijpen op houten vaten, voor het de gewenste smaakbalans, complexiteit en diepgang heeft. Klimaat is hierin bepalend. Bij een bourbon uit Kentucky, Verenigde Staten, begint dit bij een jaar of 4. Een beter startpunt is een jaar of 5-8. Bij Schotse whisky begint het met een jaar of 8. Ideaal is 10 of 12 jaar. Leeftijd staat steeds vaker niet op de fles, maar dat zegt dus gelukkig niets over de smaak.

Drie klassieke Whiskycocktails
(die iedere bartender moet kennen)

Old Fashioned

Ingrediënten:
• 60 ml Woodford Reserve Kentucky Straight Bourbon Whiskey • 10-15 ml Suikersiroop (2:1)
• 2 dashes Angostura bitters • Sinaasappelschil

Schenk de ingrediënten in een mixing glas gevuld met ijs en stir (roer) zo’n 10 seconden, tot de juiste verwatering en vermenging is opgetreden. Schenk uit en strain in een whiskyglas over een groot ijsblok. Parfumeer en garneer met een sinaaasappelschil. 

Whisky Sour

Ingrediënten:
• 60 ml Johnnie Walker Black Label (Scotch Blended Whisky) • 30 ml vers citroensap • 15 ml suikersiroop
• Eiwit van 1 vers ei / vegan foamer • 2 dashes Angostura Bitters

Schenk de ingrediënten in een shaker. Dry shake, zonder ijs. Vul de shaker met ijs en shake zo hard als je kan.
Schenk uit en fine strain in een whiskyglas gevuld met ijs. Voeg 2 druppels Angostura bitters toe in het schuim op de cocktail. Parfumeer en garneer het glas vervolgens met een citroenschil.

Rob Roy

Ingrediënten:
• 60 ml Laphroaig 10 (Islay Single Malt Whisky) • 30 ml Cocchi Vermouth di Torino
• 2 dashes Angostura Bitters • Optioneel: Barspoon maraschino-siroop (uit de pot)

Schenk de ingrediënten in een mixing glas gevuld met ijs. Stir, strain en schenk uit in een voorgekoelde coupe.
Garneer met een maraskino-kers op de bodem van het glas, of twee kersen op een prikker.
De Rob Roy is een Schotse whisky-twist op de wereldberoemde manhattan-cocktail.

Tekst: Ingmar Voerman